ΖΕΛΙΤΑΣ ΝΙΚΟΣ (Στέφανος Πάργας)

Ζελίτας Νίκος-Στέφανος Πάργας (1888-1938)

Στέφανος Πάργας, είναι το φιλολογικό ψευδώνυμο του εκδότη, μεταφρα-στή και κριτικού Νίκου Ζελίτα. Γεννήθηκε στη Δρόβιανη το 1888, από Δροβιανίτες γονείς που μετανάστευσαν στην Αλεξάνδρεια. 

Εκεί αναδείχτηκε  σε σημαντική φυσιογνωμία του αλεξανδρινού ελληνι-σμού με ευρεία πολιτιστική δράση. Υπήρξε ο βασικός παράγοντας της ομάδας που ίδρυσε το φιλολογικό περιοδικό «Γράμματα», την έκδοση του οποίου συνέχισε τελικά μόνος του. Πέραν αυτού υπήρξε και διευθυντής του ομώνυμου εκδοτικού οίκου, καθώς και διευθυντής του περιοδικού ποικίλης ύλης Παναιγύπτια, εκδότης ετήσιου ημερολογίου (1934-1935), ι-δρυτικό μέλος φιλολογικών και καλλιτεχνικών συλλόγων (Ελληνική Μουσική Εταιρεία κ.ά.). Πρωτοστάτησε στην ίδρυση του Εκπαιδευτι-κού Ομίλου Αιγύπτου με στόχο τον εκσυγχρονισμό της εκπαίδευσης στην Αίγυπτο και υπερασπίστηκε το πρόγραμμα του Ομίλου και τη δημοτική γλώσσα μέσα από τα Γράμματα, αλλά και με συζητήσεις και διαλέξεις. 

Θεωρείται μία από τις δυναμικότερες πνευματικές προσωπικότητες της Αλεξάνδρειας για όλο, σχεδόν, το α' μισό του 20ού αι.: ήταν στενός φίλος του Καβάφη, διατηρούσε επαφές με εξέχοντες λογοτέχνες και λογίους του ελλαδικού χώρου (όπως προκύπτει και από τις επιστολές του που έ-χουν κατά καιρούς δημοσιευθεί), ήταν υπέρμαχος των ανανεωτικών τά-σεων στη λογοτεχνία και αποτελούσε ρυθμιστικό παράγοντα της εκδοτι-κής και πνευματικής ζωής στην Αίγυπτο.

Ενδεικτική της προοδευτικής νοοτροπίας του είναι και η εκδοτική δραστηριότητα των Γραμμάτων: κυκλοφόρησαν πολλές καλαίσθητες εκδόσεις αξιόλογων λογοτεχνικών κειμένων (ανάμεσα σε αυτά το Φως που καίει του Βάρναλη στην πρώτη του έκδοση), καθώς και έργα των Κωστή Παλαμά, Δημοσθένη Βου-τυρά, Μυρτιώτισσας, Κωνσταντίνου Θεοτόκη, Κώστα Βάρναλη, Γρηγορί-ου Ξενόπουλου κ.ά. Ο ίδιος εκδοτικός οίκος πρωτοτύπωσε και με τα Άπα-ντα του Λορέντζου Μαβίλη.

Στο περιοδικό «Παναιγύπτια», κατά τη διάρκεια της δικτατορίας της 4ης Αυγούστου 1936, δημοσιεύτηκαν αντιδικτατορικά κείμενα των Παναγιώτη Κανελλόπουλου, Ιωάννη Σοφιανόπουλου και Γεωργίου Καφαντάρη, για τα οποία, κατόπιν παρασκηνιακών ενεργειών της Αθήνας, ο Πάργας υ-πέστη διώξεις από τις αιγυπτιακές αρχές. Διατάχθηκε μάλιστα η απέλα-σή του στην Ελλάδα, η οποία ωστόσο δεν πραγματοποιήθηκε, γιατί πέ-θανε στη διάρκεια εγχείρησης το 1938. 

Εξέδωσε επίσης τη σειρά «Από τα Βιβλία της Ζωής» με εκλαϊκευμένες εκ-δόσεις πρωτοποριακών κειμένων της εποχής (Μ. Bakunin, R. Chaughi, A. Liber-tad, A. Lorulot,  O. Wilde). 

Από τον ομώνυμο με το περιοδικό εκδοτικό οίκο του, εκδόθηκαν Μετά τη διακοπή της έκδοσης των «Γραμμάτων», ίδρυσε το περιοδικό «Παναιγύ-πτια», στο οποίο, κατά τη διάρκεια της δικτατορίας της 4ης Αυγούστου 1936, δημοσιεύτηκαν αντιδικτατορικά κείμενα των Παναγιώτη Κανελλό-πουλου, Ιωάννη Σοφιανόπουλου και Γεωργίου Καφαντάρη, για τα οποία, κατόπιν παρασκηνιακών ενεργειών της Αθήνας, ο Πάργας υπέστη διώ-ξεις από τις αιγυπτιακές αρχές. Διατάχθηκε μάλιστα η απέλασή του στην Ελλάδα, η οποία ωστόσο δεν πραγματοποιήθηκε, γιατί πέθανε στη διάρ-κεια εγχείρησης το 1938. 

Ο Πάργας κατά τη διάρκεια της φιλολογικής και εκδοτικής του δραστη-ριότητας, χρησιμοποίησε και τα ψευδώνυμα Νίκος Δρόβιανης και Μενάλ-κας, με τα οποία δημοσίευσε στα Γράμματα, κατά τη δεκαετία του 1910, πεζά κείμενα μέσα στο ενορατικό πνεύμα του φουτουρισμού.