Ιστορία Δρόβιανης

Ιστορία Δρόβιανης

Ετυμολογία του ονόματος: Μελέτες Δροβιανιτών λογίων, συγγραφέων και γλωσσολόγων, συνήθως ερμηνεύουν τη λέξη Δρόβιανη ως σύνθετη δύο αρχαιοελληνικών λέξεων, της λέξης δρυς (βαλανιδιά) και βίος (ζωή), δηλαδή: δρυς, δρυός + βίος > δρυόβιος, δρυόβια + νη, καταλήγει σε Δρυόβιανη ή Δρόβιανη), ως τόπος που φύονται οι βαλανιδιές.  
Ωστόσο για την ετυμολογία της λέξης ο Max Vasner αναφέρει: «Δροβιανή: Τοπωνύμιο στη Ήπειρο. Βασίζομαι δε στις πληροφορίες το V. Vasiljevskj και W.  Regel στο περιοδικό Νέοι Καιροί, τεύχος ΙΙ, σελ. 281 και τευχ. IV, σελ. 289 κ.ε. (εκδ. Πετρούπολη 1894), οι οποίοι πήραν πληροφορίες από τις εκθέσεις και ανακοινώσεις του Μυστακίδη. Η απαρχή αυτής της λέξης παραπέμπει στη βουλγαρική λέξη Drevena ή και στη σερβοκροατική Drvenjak με ερμηνεία από τη σλαβική λέξη Driveni και σημαίνει βαρέλι με βουτυροβάρελο (ίδε και σελίδα 284, παραγρ. 21) .   
Επιπλέον θα πρέπει, ακόμα, να επισημάνουμε ότι,  υπάρχουν και απόψεις που συνδέουν τη ετυμολογία της λέξης «Δρόβιανη» με τις λέξεις: dūrvo (στη βουλγαρική = ξύλο), drva (στη σλαβοσκοπιανή = ξύλο), drevo (στη σλοβακική = ξύλο) και αυτό δεδομένου ότι τα δάση δρυός, στα βουνά γύρω από τη Δρόβιανη, χρησιμεύουν ακόμα και στα χρόνια μας για υλοτομία.
Θα πρέπει επίσης να τονίσουμε ότι, το τοπωνύμιο Δρόβιανη δεν το συναντούμε για δεύτερη φορά ούτε στον Ηπειρωτικό χώρο, ούτε στον Ελλαδικό και ούτε στον ευρύτερο χώρο της Χερσονήσου του Αίμου. Αντιθέτως τα τοπωνύμια Αβαρίτσα, Δίβρη, Λεσινίτσα (κοντινά χωριά με τη Δρόβιανη), επαναλαμβάνονται πολλές φορές στον Ελλαδικό και στον ευρύτερο χώρο της Χερσονήσου του Αίμου.

Λίγη ιστορία:  Η πρώτη γραπτή αναφορά για τη Δρόβιανη, μέχρι ήμερα φαίνεται να είναι εκείνη που γίνεται στην τουρκική απογραφή του 1431-32 που αναφέρει τα εξής: «Δρόβιανη: Οικογένειες 57 με ετήσια έσοδα 19.950 άσπρα. Το χωριό καλλιεργεί ελιές, αμπέλια και τρέφει ζώα (γιδοπρόβατα)».
Για τη μετέπειτα περίοδο ξανά σε τουρκικές στατιστικές αναφέρεται ότι η Δρόβιανη είχε: 294 χανέδες  το 1582, ενώ το 1852 είχε 220 σπίτια, το 1898, ως αστικό κέντρο είχε 2100 κατοίκους, το 1913 είχε 1630 κατοίκους. Η πρώτη στατιστική που έκανε το αλβανικό Κράτος 1927  αναφέρει ότι η Δρόβιανη είχε 1470 κατοίκους, ενώ σε μία δεύτερη γράφει ότι το 1935 η Δρόβιανη είχε 1210 κατοίκους. Κατά την περίοδο της Α’ ιταλικής Κατοχής (1916-1920), όπως και στη δεκαετία του 1930, επί Κυβερνήσεως του Αχμέτ Ζώγκου, η Δρόβιανη για αρκετά χρόνια υπήρξε κέντρο  επαρχίας για τα γύρω χωριά.
Οι Δροβιανίτες ήταν και είναι ακόμα σήμερα, Έλληνες στην εθνική καταγωγή και Χριστιανοί ορθόδοξοι στην πίστη.
Από ευρήματα αρχαίων οικισμών γύρω από τον σημερινή τοποθεσία της (θέσεις Καστρί, Ραγκοβίτσα κ.α.)  η Δρόβιανη αναγνωρίζεται ως παλιός οικισμός, ενώ όλα τα τοπωνύμια εντός του χωριού αλλά και στα πέριξ γειτονικά χωριά είναι ελληνικά ή έχουν ελληνική ρίζα. Αυτό συμβαίνει ακόμα και σε αυτή τη Αβαρίτσα που πολύ όψιμα, κατά τα τέλη του 18ου αι. εξισλαμίστηκε βιαίως και, σήμερα θεωρείται χωριό αλβανόφωνων μουσουλμάνων αν και πολλοί Αβαριτσιώτες έχουν παντρευτεί σήμερα με χριστιανές ορθόδοξες  γυναίκες από τις γύρω περιοχές.
Το 1912 η Δρόβιανη μαζί με άλλα χωριά της περιοχής καταστράφηκε από τους Τουρκαλβανούς. Συνέβη, όπως λέγεται από τότε ο «Πρώτος Χαλασμός». Η Δρόβιανη τότε κάηκε,  ενώ στις 14 Μαρτίου 1917 ένας μεγάλος σεισμός κατέστρεψε πολλά σπίτια των δύο κοινοτήτων, Άνω και Κάτω Δρόβιανης.
Η Δρόβιανη είναι το μοναδικό χωριό της ευρύτερης περιοχής που καλύπτει μεγάλες εκτάσεις, κυρίως χορτολιβαδικές, οι οποίες ανέκαθεν ήταν κοινοτικές.  Αυτό ίσως από το γεγονός ότι η Δρόβιανη ήταν από τα λίγα χωριά της περιοχής, μαζί με τη Λεσινίτσα (Άνω και Κάτω), έκαναν σκληρούς αγώνες, κατά των μπέηδων και αγάδων του Δελβίνου, αλλά και του ιδίου του Αλή Πασιά των Ιωαννίνων και έμειναν κεφαλοχώρια καθ’ όλη τη διάρκεια της Τουρκοκρατίας.
Αγώνες: Ένα άλλο στοιχείο που χαρακτηρίζει τη Δρόβιανη και τους Δροβιανίτες είναι οι αγώνες που έδωσαν ανά τους αιώνες, τόσο για την υπεράσπιση του ζωτικού τους χώρου, όσο και για τη διατήρηση των ελληνικών αξιών και της ελληνορθόδοξης πίστης τους. Όσον αφορά τη Δρόβιανη, κανένα στοιχείο δεν μιλάει πως έστω και ένας Δροβιανίτης ν’ αλλαξοπίστησε κατά τη διάρκεια των 5 αιώνων της Τουρκοκρατίας. Η τρομερή θύελλα του εξισλαμισμού που από τις αρχές του 17ου αιώνα σάρωνε κυριολεχτικά την Βόρειο Ήπειρο κι ως την περίοδο της κυριαρχίας του Αλή Πασά του Τεπελενλή, περίοδο που χρονικά συμπίπτει με τις περιοδείες και τη δράση του Ισαπόστολου Κοσμά του Αιτωλού, οπότε άρχισε και η ηθική ανάκαμψη του Βορειοηπειρωτικού Ελληνισμού, η Δρόβιανη παραδειγμάτισε και τα γύρω χωριά στους αγώνες, για τη στήριξη της χριστιανικής πίστης και της ελληνικής τους ταυτότητας.
Ο αγώνας για το Βορειοηπειρωτικό Ζήτημα ήταν ιερός για τους Δροβιανίτες, όπως για όλους τους Βορειοηπειρώτες. Οι Δροβιανίτες, όπως σε όλους τους αγώνες, έτσι και σ' αυτόν, έδωσαν το παρόν τους. Πολέμησαν, το 1914, για την αυτονομία της Β. Ηπείρου  και θυσιάστηκαν για την λευτεριά  αυτού του τόπου. Τέσσερα από τα καλύτερα παιδιά της Δρόβιανης: ο Δημήτρης Κρούσκος, ο Θεμιστοκλής Κώστας, ο Βαγγέλης Βορδώκας και ο Κωνσταντίνος Τάμαλης έπεσαν στα πεδία των μαχών για την Αυτονομία.
Η Δρόβιανη, το κεφαλοχώρι των Ριζών, έμεινε άκαμπτη χριστιανική και ελληνική ανά τους αιώνες. Δεν είναι τυχαίο το γεγονός που η Δρόβιανη δεν υπέκυψε στις πιέσεις του Αλή Πασά των Ιωαννίνων, για να γίνει τσιφλίκι του. Είναι γνωστό πως, ο Ιωάννης Πράτσικας, προεστός της Δρόβιανης, πέθανε στα μπουντρούμια του φοβερού φρουρίου των Ιωαννίνων, δίχως να υπογράψει για να μετατραπεί σε τσιφλίκι το χωριό του. Η αθάνατη λαϊκή μούσα, αποθανάτισε το γεγονός αυτό με ένα τραγούδι, το οποίο τραγουδιόνταν στα δημόσια γλέντια του χωριού αλλά και σε γιορτές και πανηγύρια όλης της περιοχής:

«Όλος ο κόσμος κι ο ντουνιάς, φοβερέ μου Αλή Πασιά,
σε προσκυνάει Βεζίρ Αφέντη.
Ένα χωριό είν’ η Δρόβιανη, φοβερέ μου Αλή Πασιά,
δεν προσκυνάει Βεζίρ Αφέντη.
Σε πολεμάει με τα φλωριά, φοβερέ μου Αλή Πασιά
και με τα γρόσια Βεζίρ Αφέντη.
Ο Πράτσικας σε πολεμάει, φοβερέ μου Αλή Πασιά,
για το χωριό του Βεζίρ Αφέντη.
Στα Γιάννενα τον πάϊσανε, φοβερέ μου Αλή Πασιά,
αλυσωμένο, Βεζίρ Αφέντη,
Γραμματικός τον πρόσταξε, φοβερέ μου Αλή Πασιά,
για να βουλώσει, Βεζίρ Αφέντη.
Τη Δρόβιανη δεν την πουλώ, φοβερέ μου Αλή Πασιά,
τσιφλίκι δεν την κάνω Βεζίρ Αφέντη
Του λιώσανε τα κοκάλα, φοβερέ μου Αλή Πασιά,
στις αλυσίδες, Βεζίρ Αφέντη»
Ένα τέτοιο παράδειγμα υψηλού πατριωτισμού και αυτοθυσίας δεν μπορούσε παρά να εμψυχώσει περισσότερο τους ραγιάδες στην τρομερή αυτή καμπή της ιστορίας του τόπου. Έτσι τα χωριά τριγύρω, δηλαδή τα Ριζά Δελβίνου και ειδικά η Δρόβιανη, μείνανε ελεύθερα και δεν έγιναν τσιφλίκια σε Τούρκους και Αλβανούς που εξισλαμίζονταν για να γίνουν γαιοκτήμονες (τιμαριούχοι). Οι αγώνες αυτοί για  ελευθερία έπαιξαν σοβαρό ρόλο στην ψυχολογία των Δροβιανιτών και την πνευματική και οικονομική τους ανάπτυξη στους τρεις τελευταίους αιώνες.
Οι Δροβιανίτες δεν έμειναν πίσω σε συμμετοχή  αλλά πήραν μέρος ενεργά και στον Αντιφασιστικό Αγώνα, κατά το Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Οικονομία:  Κυριότερη κατεύθυνση της οικονομίας της Δρόβιανης ήταν και είναι η κτηνοτροφία, η αμπελοκαλλιέργεια και η οπωροκαλλιέργια. Τα έσοδα που προέρχονταν από αυτές τις δραστηριότητες είναι ελάχιστα για τους Δροβιανίτες. Πέραν τούτων το χωριό είναι άνυδρο, δεν είχε πηγές άρδευσης ενώ το πόσιμο νερό για όλο το χρόνο εξασφαλίζονταν και εξασφαλίζεται από τις βροχές, σε ειδικές στέρνες.  Γι’ αυτό η Δρόβιανη είναι γνωστή και για τις  στέρνες που χρησιμοποιούν ακόμα και σήμερα οι Δροβιανίτες για την συσσώρευση του βρόχινου νερού  προς πόση και για τις οικιακές ανάγκες
Το επίπεδο μόρφωσης και παιδείας που αποκτούσαν από τα εγχώρια σχολεία τους ώθησε να βρουν άλλους δρόμους για να αποκτήσουν εισοδήματα. Η Δρόβιανη  είναι γνωστή, σε όλο τον ηπειρωτικό χώρο, για την μετανάστευση των κατοίκων  της ιδίως στον ΧΧ αι., στην Ελλάδα, Κωνσταντινούπολη, Αίγυπτο, λιγότερο στην Αμερική κι αλλού. Έτσι, με τη μετανάστευση το βιοτικό επίπεδο των Δροβιανιτών ανέβηκε και η όψη των δύο κοινοτήτων άλλαξε. Αυτό μέχρι και τα πρόθυρα του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, διότι η οικονομική κατάσταση, των Δροβιανιτών, όπως και ολόκληρου του Ελληνισμού στην Αλβανία αλλά, και του ίδιου του αλβανικού λαού, επιδεινώθηκε πολύ μετά το 1945, και ειδικά μετά το 1960, οπότε το αλβανικό Κράτος εφάρμοσε τη δημιουργία των γνωστών γεωργικών συνεταιρισμών «κομμουνιστικού τύπου», όπως διατείνονταν προπαγανδιστικά. Σήμερα η Δρόβιανη, αν και υπέστη την γνωστή πληθυσμιακή αφαίμαξη, λόγω της φυγής προς την Ελλάδα του άνω του 90-95% των Δροβιανιτών, έχει όλα τα προτερήματα για την ανάπτυξη του ορεινού αγροτουριστικού τομέα. Λόγω, επίσης, των πολλών πολιτιστικών μνημείων, των αρχαίων αντικειμένων και των ιστορικών γεγονότων που έλαβαν χώρο στη Δρόβιανη ανά τους αιώνες, θα μπορεί να αναπτυχθούν και άλλα είδη τουρισμού, μετά από αναγκαία οικονομική στήριξη, εκ μέρους του αλβανικού Κράτους και των ευρωπαϊκών προγραμμάτων.

Πηγές.
•    Νικ. Γ. Μυστακίδου, Πραγματεία σύντομος αρχαιολογική και ιστορική και των εν αυτή ιερών θέσεων (χειρόγραφο του 1887), εκδοθέν στην Πάτρα 1997, εισαγωγή-επιμέλεια Χρ. Αθ. Μούλια   
•    Ηλίας Σταύρου, Το Χρονικό της Δρόβιανης, έκδοση της εφημερίδας «Ο Παλμός της
     Λεσινίτσας», Αθήνα, 1998.
•    Βάσος Κορώσης, Μελέτες για τη Δρόβιανη, Αθήνα, 2004.
•    Κυριάκος Α. Δρόσος, Το γενεαλογικό δέντρο της Δρόβιανης, Πάτρα, 2014.
•    Ελευθ. Γκουβέλης-Γιάννης Παππάς, Άγνωστες σελίδες του Βορειοηπειρωτικού Αγώνα»,     Ιωάννινα  1987
•    Max Vasner, Die Slaven in Griechenland (Οι σλάβοι στην Ελλάδα), Leipzig, 1970
•    Teki Selenica, Shqiperia, Tiranë 1927